W teorii segregacja jest dość prosta i oczywista – należy segregować odpady na 5 głównych frakcji (szkło, papier, metal i tworzywa sztuczne, bioodpady oraz odpady zmieszane). Wszystko po to, aby uzyskać jak najlepsze surowce do recyklingu oraz oddzielić je od odpadów nienadających się do powtórnego przetworzenia. Dodatkowo od 1 stycznia 2025 r. odpady tekstylne zostały wyodrębnione na osobną frakcję odpadów i nie należy wrzucać ich do pojemnika na odpady zmieszane, jak było do tego czasu. Mamy też odpady niebezpieczne – leki, baterie czy elektrośmieci. To wszystko powoduje, że niestety w praktyce, często nie do końca wiemy, jak poprawnie segregować odpady.
Akty prawne
Gospodarkę odpadami reguluje przede wszystkim Ustawa o odpadach z 14 grudnia 2012 r. Nowelizacja tej ustawy (z 17 listopada 2021 r.) ustanowiła nowe przepisy wprowadzające obowiązkową segregację odpadów w Polsce od 1 stycznia 2022 roku. Bardziej szczegółowe wytyczne dotyczące odpadów komunalnych reguluje natomiast Ustawa o utrzymaniu czystości i porządku w gminach z dnia 13 września 1996 r., która określa obowiązki gmin w zakresie odbioru odpadów komunalnych od mieszkańców i pozwala na tworzenie miejscowych regulaminów czy wytycznych w tym zakresie.
Pojemniki do segregacji odpadów
Kolor ma znaczenie
Dla ułatwienia segregacji, zostały przyjęte kolory pojemników czy worków na odpady, do których powinny trafiać poszczególne frakcje odpadów. Szkło – pojemnik zielony, plastik i tworzywa sztuczne – żółty, papier- niebieski, bioodpady – brązowy, oraz czarny – na odpady zmieszane. Gdy nie mamy pewności do jakiego pojemnika wyrzucić dany odpad, warto przyjrzeć się opakowaniu, wiele produktów ma oznaczenia, gdzie dany materiał powinien trafić.
Oznaczenie na opakowaniu herbaty, do jakiej frakcji odpadów zalicza się opakowanie po produkcie
Odpady niebezpieczne
Niektóre rodzaje odpadów stanowią szczególne zagrożenie dla zdrowia ludzi i zwierząt oraz środowiska naturalnego. Takie odpady nazwane zostały niebezpiecznymi i ich utylizacja i unieszkodliwianie odbywać się może tylko w specjalnie do tego przystosowanych zakładach i pod ścisłym nadzorem. Zawierają substancje, które ze względu na swoje właściwości (np. toksyczność czy łatwopalność) mogą stanowić zagrożenie. Do odpadów niebezpiecznych zaliczamy leki, zużyte baterie i akumulatory, sprzęt elektroniczny i elektryczny, farby, lakier, rozpuszczalniki, chemikalia gospodarcze i przemysłowe, termometry rtęciowe, świetlówki, a także odpady medyczne, motoryzacyjne i budowalne. Odpady takie należy segregować i oddawać w specjalistycznych punktach, np. PSZOK-ach, czyli gminnych Punktach Selektywnej Zbiórki Odpadów Komunalnych.
Leki uznawane są za odpady niebezpieczne ze względu na zawarte w nich substancje, szkodliwe dla zdrowia i środowiska. Nie wolno ich wrzucać do żadnego z pojemników na odpady ani do toalety, ponieważ mogą przenikać do gleby i wód gruntowych powodując zagrożenie dla przyrody. Wiele aptek posiada specjalne pojemnik na utylizacje leków i chętnie je zbiera. Leki można zanieść także do PSZOK-u. Co ciekawe puste blistry po lekach należy wyrzucać do pojemnika na odpady zmieszane (czarnego), a nie tworzywa sztuczne(żółtego), ponieważ, mimo że wyprodukowane są z tworzyw sztucznych w Polsce brakuje technologii do ich recyklingu.
Kolejnym odpadem niebezpiecznym, który często „powstaje” w gospodarstwach domowych są baterie, które także należy wyrzucać do specjalnych pojemników. Znajdują się one w PSZOK-ach, wielu sklepach, ale także w szkołach czy urzędach. Baterie zawierają szkodliwe substancje i metale ciężkie. Mało kto zdaje sobie sprawę, że jedna mała bateria guzikowa potrafi skazić 1m3 gleby lub 400 litrów wody, jeśli trafi na wysypisko. Dlatego baterie traktowane są jako szczególny rodzaj elektroodpadów, wymagający specjalnego traktowania i utylizacji.
Elektrośmieci to najprościej mówiąc zużyte sprzęt elektroniczny i elektryczny. Zaliczamy do nich zużyte baterie i żarówki, zepsute telefony, pralki, telewizory, komputery czy inne sprzęty AGD, ale także wszelkie kable i ładowarki. Takie odpady należy oddać w specjalnych miejscach zbiórki elektroodpadów, które znajdują się w PSZOK-ach, czy niektórych sklepach. Warto wiedzieć, że sklepy mają obowiązek przyjąć stary, zużyty sprzęt elektroniczny czy elektryczny, jeśli kupujemy nowy sprzęt tego samego rodzaju w ilości nie większej niż nowy. Obowiązek ten dotyczy sklepów o powierzchni sprzedaży sprzętu gospodarstwa domowego powyżej 400 m². Dotyczy to także zakupu z dostawą, sprzedawca jest zobowiązany do odbioru starego sprzętu w miejscu dostawy, należy tylko zgłosić taką chęć podczas zamówienia. Usługa jest nieodpłatna, ale dotyczy tylko przyjęcia starego sprzętu, sklepy mogą naliczać sobie jednak dodatkowe opłaty za, np. wyniesienie czy transport. Jeśli chodzi o mały sprzęt (nieprzekraczający 25cm) sklep ma obowiązek nieodpłatnie przyjąć go, bez konieczności zakupu nowego produktu (o ile sklep ma wymaganą powierzchnię sprzedaży).
Segregacja odpadów
Ubrania i tekstylia
Do końca 2024 roku ubrania i tekstylia można było wyrzucać do pojemnika na odpady zmieszane. Od 1 stycznia 2025r. tekstylia zostały uznane za osobną frakcję odpadów i wszedł obowiązek selektywnego zbierania odzieży, obuwia i tekstyliów. Każda gmina zobowiązana została ustanowić przynajmniej jeden punkt odbioru odpadów tekstylnych i zazwyczaj mieści się on w PSZOK-u. Selektywna zbiórka odpadów tekstylnych i odzieży obejmuje między innymi zużytą odzież, obuwie, pościel, zasłony, ręczniki, obrusy, koce, firany, bieliznę, skarpetki, rękawiczki, czapki, szaliki, portfele, torebki, paski, galanterię skórzaną, plecaki, pluszowe zabawki oraz dywany.
Do tej pory większość ubrań i tekstyliów trafiało na składowiska, a jak wiadomo składowanie odpadów jest najbardziej zanieczyszczającą środowisko formą postępowania z odpadami. Obecnie ponad 78% pokonsumenckich odpadów włókienniczych nie jest zbierane selektywnie i trafia na składowiska śmieci. Dlatego tak istotne jest, aby zbierać je i ponownie przetwarzać. Wiele firm i organizacji poprzez swoje działania istotnie wspiera praktyki recyklingowe w celu produkcji nowych tkanin czy produktów. My jako konsumenci możemy zwrócić uwagę na to, jakie ubrania kupujemy i czy ich jakość nie spowoduje, że krótko będą nam służyć i szybko staną się niepotrzebnym odpadem. Co raz częściej trafić można także na ubrania, które zostały uszyte z materiałów pochodzących z recyklingu. Warto pomyśleć też o świadomej konsumpcji i kupować tylko te rzeczy, które są nam naprawdę potrzebne.
Segregacja odpadów – tworzywa sztuczne.
System kaucyjny
Od 1 października tego roku w Polsce obowiązuje system kaucyjny, którego głównym zadaniem jest promowanie recyklingu i ponowne wykorzystanie odpadów. Ma on za zadnie zwiększyć poziom selektywnego zbierania odpadów opakowaniowych i podnieść współczynnik recyklingu tych odpadów w Polsce. Do końca 2025 roku trwa okres przejściowy, w trakcie którego firmy mają czas na pełne dostosowanie się do obowiązujących przepisów. W sprzedaży są napoje, które objęte są systemem, ale także te wyprodukowane wcześniej (do wyczerpania zapasów). Niektóre sklepy są już gotowe i wyposażone w automaty, w których można zwrócić opakowania objęte systemem kaucyjnym. Dzięki takiemu systemowi, w niektórych krajach, szklana butelka potrafi wrócić na rynek kilkanaście razy.
Systemem kaucyjnym objęte są butelki plastikowe do 3 litrów pojemności i puszki metalowe do pojemności 1 litra, za które kaucja wyniesie 0,50zł oraz butelki szklane o pojemności do 1,5 litra, za które kaucja wynosi 1,00zł. Co istotne nie dotyczy to wszystkich opakowań, które mieszczą się w tych kryteriach, ale tylko tych oznaczonych systemem kaucyjnym. Generalnie dotyczy to płynów, które nadają się do bezpośredniego spożycia. Wyjątkiem jest mleko i produkty mleczne, czyli jogurty, kefiry i inne napoje mleczne, a także jednorazowe butelki szklane bez oznaczenia systemu kaucyjnego. Takie opakowania należy wyrzucić do odpowiedniego pojemnika na odpady.
Warto wiedzieć, że kupując napój w opakowaniu objętym systemem kaucyjnym, kaucja za to opakowanie nie jest wliczona w cenę produktu – naliczana jest dopiero przy kasie i widnieje jako osobna pozycja na paragonie. Zwrotu opakowań można dokonać w niektórych sklepach oraz w automatach i co ważne, nie ma potrzeby posiadania paragonu za zakup napoju. Opakowań nie należy zgniatać ani uszkadzać, ponieważ do zwrotu potrzebny jest czytelny kod kreskowy i nienaruszony znak kaucyjny. Opakowania będzie można zwracać we wszystkich sklepach o powierzchni powyżej 200 m², które sprzedają napoje w butelkach lub puszkach objętych systemem oraz w mniejszych sklepach, które mogą dołączyć do systemu kaucyjnego dobrowolnie.
Oznaczenie systemu kaucyjnego
Podstawą prawną do wprowadzenia w Polsce systemu kaucyjnego była dyrektywa Parlamentu Europejskiego i Rady Unii Europejskiej 2019/904 w sprawie zmniejszenia wpływu niektórych produktów z tworzyw sztucznych na środowisko (tzw. dyrektywa SUP). Nałożyła ona na państwa członkowskie obowiązek zapewnienia selektywnej zbiórki do celów recyklingu. Przedsiębiorcy, którzy wprowadzają do obrotu napoje w opakowaniach będą obowiązani osiągnąć określone poziomy selektywnego zbierania opakowań i odpadów opakowaniowych w kolejnych latach. Systemem kaucyjnym zostały objęte opakowania z plastiku, metalu i szkła, ponieważ dotychczasowe badania pokazały, że to odpady opakowaniowe z tych tworzyw stanowią jeden z najczęściej zanieczyszczających środowisko rodzaj odpadów. System kaucyjny ma także za zadanie, stworzenie pozytywnych nawyków dotyczących segregowania odpadów.
Marta Poła KPODR w Minikowie
Opracowano na podstawie:
https://www.gov.pl/web/klimat/segregacjaodpadow
https://www.gov.pl/web/klimat/system-kaucyjny
https://www.gov.pl/web/klimat/tekstylia
zdjęcia:
Marta Poła,
https://www.gov.pl/web/klimat/systemkaucyjny-materialy ,
https://pl.freepik.com/