Jesień to idealny czas na sadzenie bylin w ogrodzie, to też świetna pora na planowanie zmian na przyszły sezon. Rośliny sadzone o tej porze roku mają czas na ukorzenienie się przed zimą i zaadoptowanie do nowego miejsca. Gleba jest nagrzana po ciepłych miesiącach, a ryzyko chorób i szkodników mniejsze niż wiosną. Dzięki temu rośliny dobrze rozwiną system korzeniowy przed nadejściem zimy, a wiosną będą odporniejsze i szybciej oraz obficiej zakwitną. Warto wykorzystać więc jesienną aurę na wprowadzenie do ogrodu roślin, które zwiększą bioróżnorodność i przyciągną zapylacze.
Bioróżnorodność to najprościej mówiąc zróżnicowanie form życia na ziemi. Zaliczamy do niej rośliny, zwierzęta i całe ekosystemy. Wszystkie te elementy wzajemnie na siebie oddziałują i są ze sobą powiązane. W ostatnich latach obserwowany jest spadek różnorodności biologicznej. Za główny powód uznaje się działalności człowieka, która negatywnie wpływa na środowisko naturalne. Mowa tutaj o intensyfikacji i chemizacji rolnictwa, niszczeniu naturalnych siedlisk i urbanizacji terenów dzikich. Dużą rolę odgrywa zanieczyszczenie środowiska i zmiany klimatyczne powstałe na skutek działań ludzi oraz wprowadzanie gatunków inwazyjnych do rodzimych ekosystemów.
Wszystkie te działania doprowadziły do degradacji zasobów przyrodniczych. Należy pamiętać, że bogactwo różnorodności biologicznej na Ziemi warunkuje wiele aspektów naszego życia, zdrowia i bezpieczeństwa i jego ochrona jest konieczna. Główne działania jakie należy podjąć w celu ochrony naturalnych siedlisko to racjonale wykorzystywanie ich zasobów zgodnie z możliwościami. Ważne jest, aby nie niszczyć rodzimych zasobów przyrodniczych i zapobiegać dalszemu, niewłaściwemu użytkowaniu powodującemu degradację środowiska naturalnego. Konieczne jest także odbudowanie różnorodności biologicznej i podjęcie działań, które się temu przyczynią. Każdy z nas może nawet na małą skalę, w ogrodzie czy na balkonie przyczynić się do odbudowy bioróżnorodności. Wystarczy posadzić odpowiednie, różnorodne rośliny, które z kolei zwabią owady pożyteczne i zapylacze. Pamiętajmy, że owady zapylające mają decydujący wpływ na gospodarkę żywnościową całego świata i wymagają szczególnej ochrony.
W tym artykule przedstawionych zostało kilka gatunków, na które warto zwrócić uwagę, jeśli chcemy realnie wpłynąć na zwiększenie bogactwa biologicznego w naszym otoczeniu. Wszystkie prezentowane rośliny są nektarodajne i przyjazne zapylaczom, a ich kwitnienie warunkuje im pokarm przez cały sezon, przez co owady tę chętnie zadomowią się na stworzonych przez nas rabatach.
Rabata z roślinami miododajnymi
Cebulica syberyjska (Scilla siberica)
Urocza, kwitnąca na intensywny niebieski kolor, niewysoka bylina. Jej kwiaty pojawiają się już na początku marca i dlatego często kojarzona jest jako zwiastun nadchodzącej wiosny i budzącej się do życia przyrody. Świetnie komponuje się z innymi roślinami cebulowymi takimi jak hiacynty czy narcyzy. Jej cebulki, namnażają się co roku, tworząc w sprzyjających warunkach efektowne dywany niebiskich kwiatów. Preferuje stanowiska słoneczne i właśnie wtedy najobficiej kwitnie. Cebule sadzi się pod koniec lata aż do późnej jesieni. Raz posadzone rośliny nie wymagają żadnych zabiegów pielęgnacyjnych, co roku ciesząc nas coraz większą liczbą okazów. Jest to mała, niepozorna bylina, ale jej urok potrafi rozświetlić każdy ogród. Cebulica syberyjska jest w Polsce objęta ścisłą ochroną gatunkową.
Warto pamiętać, że cebulica jest trująca, zwłaszcza po spożyciu.
Szafirek (Muscari Mill.)
To kolejna roślina cebulowa, która szybko, bo już w kwietniu rozpoczyna kwitnienie. Szafirki charakteryzują się pękatymi dzwonkowatymi kwiatami zebranymi w grona, o szafirowej barwie. Występują także odmiany o kwiatach w kolorze bieli i różu. Rośliny osiągają do 30cm wysokości. Jak każda roślina cebulowa charakteryzuje się małymi wymaganiami i łatwością uprawy. Cebulki są całkowicie mrozoodporne, sadzimy je jesienią na stanowisku słonecznym. Niektóre odmiany szafirków podlegają w Polsce ochronie ścisłej.
Szafirek
Szałwia lekarska (Salvia officinalis L.)
Szałwia jest aromatyczną rośliną wieloletnią o szaro-zielonych liściach i fioletowych kwiatach. Preferuje stanowiska słoneczne, kwitnie od maja do lipca. Jest półkrzewem, który dorasta do 50-70 cm wysokości. Do zabiegów pielęgnacyjnych zaliczamy wiosenne przycinanie. Mimo, że roślina jest mrozoodporna, warto ją zabezpieczyć na zimę i okryć. Liście wykorzystywane są do celów kulinarnych i leczniczych. Ma działanie przeciwzapalne i antyseptyczne. Szałwia lekarska działa także odkażająco i ściągająco. Przygotowywane z niej napary znajdują zastosowanie do płukania jamy ustnej i gardła. Liście wykorzystywane są jako przyprawa do potraw.
Macierzanka tymianek (Thymus vulgaris L.)
Bardzo trwała,krzewinka pochodząca z regionu śródziemnomorskiego. Osiąga 10-30 cm wysokości, kwiaty o barwie białej lub różowo-purpurowej pojawiają się w czerwcu i lipcu i są bardzo licznie odwiedzana przez owady. Roślina preferuje stanowisko słoneczne, a jej pielęgnacja polega na przycinaniu pędów, co powoduje rozkrzewianie się. Tymianek charakteryzuje się bardzo aromatycznym zapachem i smakiem, dlatego bardzo chętnie używany jest w kuchni. Roślina posiada także właściwości lecznicze – łagodzi bóle żołądkowe i schorzenia dróg oddechowych, często stosowana jest jako środek wykrztuśny i lek na kaszel. Posiada także właściwości bakterio- i grzybobójcze. Jest to roślina, która łączy w sobie walory, kulinarne, lecznicze oraz estetyczne. Dodatkowo jest niewymagający i mrozoodporny co powoduje, że jest doskonałym wyborem do każdego ogrodu.
Jeżówka purpurowa (Echinacea purpurea L.)
Wieloletnia bylina o sztywnych pędach i dużych różowych kwiatach, które mają miodowy zapach i wabią owady, zarówno pszczoły jak i motyle. U odmian ozdobnych kwiaty są także w innych kolorach. Roślina osiąga ok 50-80 cm wysokości, całkowicie mrozoodporna i łatwa w uprawie, odporna na szkodniki i choroby. Oprócz walorów dekoracyjnych jeżówka jest także surowcem zielarskim w związku z właściwościami leczniczymi jakie posiada. Stosowana jest przy łagodzeniu infekcji i wspomaganiu układu odpornościowego.
Jeżówka purpurowa
Lawenda wąskolistna (Lavandula angustifolia)
Lawenda to półkrzew o wysokości od 50 do 90 cm. Jest to roślina wieloletnia kwitnąca od lipca do września. Wymaga stanowiska słonecznego, najlepiej osłoniętego od wiatru. W Polsce nie jest w pełni mrozoodporna i zaleca się okrywać sadzonki na zimę. Aby uzyskać zwarty pokrój rośliny i obfite kwitnienie, wymagane jest systematyczne przycinanie. Kwiaty mają fioletową barwę i silny aromat, który skutecznie wabi zapylacze. Cała roślina zawiera olejki eteryczne, które wykorzystywane są w kosmetyce, kuchni, a także leczniczo. Lawenda ma właściwości uspokajające, a olejek z niej pozyskany skutecznie zwalcza drobnoustroje.
Lawenda wąskolistna
Kocimiętka właściwa (Nepeta cataria L.)
Kocimiętka jest wieloletnią, mrozoodporną roślina, która rozrasta się bardzo intensywnie co roku. Dorasta do 100cm wysokości, a jej fioletowe kwiaty pojawiają się od czerwca do października. Ma silny cytrynowy zapach, który oprócz owadów zapylających wabi także koty. Polecana jest na obwódki i jako roślina okrywowa. Oprócz walorów estetycznych roślina zawiera szereg składników o działaniu bakteriobójczym i przeciwwirusowym.
Kocimiętka właściwa
Nagietek lekarski (Calendula officinalis)
Roślina jednoroczna lub dwuletnia, rosnąca najlepiej na stanowiskach słonecznych. Łatwo się jednak rozsiewa pozostając na stanowisku przez wiele lat. Nagietek kwitnie na pomarańczowo od przełomu maja i czerwca, ciesząc swoimi kwiatami aż do pierwszych przymrozków. Roślina osiąga ok.20-50 cm wysokości. Ciekawostką jest, że kwiaty nagietka są wrażliwe na pogodę i temperaturę zamykając się w pochmurny i deszczowy dzień. Napary nagietkowe działają kojąco na układ pokarmowy. Kwiaty nagietka często stosowane są w leczeniu chorób skóry, przeważnie w postaci kremów i olejków.
Rozchodnik okazały (Hylotelephium spectabile)
Wieloletnia bylina o całkowitej mrozoodporności, świetnie uzupełniająca rabaty kwiatowe. Roślina o grubych, mięsistych łodygach i liściach tworząca gęste kępy dorastające do 60cm wysokości. Kwiaty od białych po ciemnoczerwone w zależności od odmiany, zazwyczaj różowe lub fioletowe tworząc efektowne kwiatostany. Lepiej rośnie na stanowiskach słonecznych, jako sukulent jest bardzo odporna na suszę i niedobory wody. Kwitnie od sierpnia do października. Głównym zabiegiem pielęgnacyjnym jest wycinanie suchych pędów pozostałych z ubiegłego sezonu, które zimą są ciekawą ozdobą ogrodu. Świetnie komponuje się z trawami ozdobnymi.
Wrzos zwyczajny (Calluna vulgaris)
Zimozielona krzewinka osiągające zwykle do 40cm wysokości, o małych wymaganiach stanowiskowych. Źle rośnie w miejscach całkowicie zacienionych – słabo się rozkrzewia i kwitnie. W Polsce gatunek pospolity, rosnących na różnych zbiorowiskach roślinnych, zawsze jednak na glebach kwaśnych i ubogich. Odmiany ogrodowe kwitną od czerwca do listopada. Wrzosy najlepiej wyglądają posadzone w nieregularnych dużych grupach po kilka okazów jednej odmiany. Są niewątpliwym akcentem kolorystycznym w jesiennych kompozycjach – pięknie komponują się z dyniami ozdobnymi i z powodzeniem są sadzone w skrzyniach i pojemnikach. Jednym wymaganiem tej rośliny jest kwaśny odczyn gleby, dlatego często wrzosy sadzone są pod iglakami, bardzo dobrze reagują na ściółkowanie korą iglastą. Aby zagęścić i odmłodzić rośliny zaleca się przycięcie ich w kwietniu. Wrzos jest wysoce miododajny, a miód z niego pozyskany jest szczególnie ceniony.
Rozchodnik okazały na rabacie z rozplenicą japońską i wrzosem
Terminy kwitnienia wybranych roślin wabiących zapylacze:
Pamiętajmy!
Szkoda było by, żeby zwabione
zapylacze nie miały możliwości zimowania w naszym ogrodzie. Warto pomyśleć o
domkach dla owadów pożytecznych lub stworzyć im warunki do przezimowania. W tym
celu wystarczy pozostawić zgrabione jesienią liście, patyki czy pędy ściętych
malin. Sterta kamieni czy szyszek też znajdzie swoich lokatorów i będzie
idealnym miejscem do zimowania dla owadów. Stworzenie dogodnych warunków i
zróżnicowanych siedlisk w krajobrazie przyrodniczym odgrywa w dzisiejszych
czasach ogromną rolę w ochronie bioróżnorodności i we wspomaganiu owadów
pożytecznych.
Marta Poła, KPODR w
Minikowie
Literatura:
M. Simmonds, M. Howes, J. Irving, Przewodnik po roślinach
leczniczych, Royal Botanic Gardens KEW, Oficyna Wydawnicza Alma-press, Wydanie
I
https://www.gov.pl/web/edukacja-ekologiczna/czym-jest-bioroznorodnosc-jak-mozemy-ja-chronic3
https://pl.wikipedia.org/wiki/Wrzos_zwyczajny