Kompost to nawóz organiczny powstały głównie z resztek roślinnych. Kompostowanie to tlenowy rozkład (butwienie) materii organicznej zachodzący dzięki pracy mikroorganizmów glebowych. Jest to doskonały sposób na zagospodarowanie i recykling powstałych w domu i ogrodzie odpadów roślinnych, dający darmowy, przyjazny środowisku, naturalny nawóz.
Świetnie użyźnia i napowietrza glebę, wzbogacając ją w cenne składniki pokarmowe oraz próchnicę. Wymieszany z glebą lub zastosowany jako ściółka jest dla roślin cennym źródłem składników pokarmowych takich jak azot, potas czy fosfor. Właściwości gleby ulegają poprawie, co zapewnia lepsze warunki do wzrostu i rozwoju roślin. Kompost pobudza aktywność mikrobiologiczną gleby, poprawia właściwości sorpcyjne, przez co woda jest lepiej wchłaniana i magazynowana. W przeciwieństwie do obornika czy nawozów mineralnych, przy kompoście nie ma ryzyka przenawożenia czy skażenia środowiska, ponadto jest odpowiedni dla wszystkich roślin. Polecany jest do stosowania na działkach, w ogrodach i w rolnictwie ekologicznym.
fot.1 Drewniany kompostownik
Bio-recykling
Dzięki kompostowaniu unikniemy konieczności wyrzucania resztek roślinnych, zmniejszając ilość odpadów organicznych, które zalegałyby na składowiskach odpadów. Recykling resztek organicznych jest jednocześnie tanim sposobem na wyprodukowanie naturalnego nawozu. Do kompostowania nadają się wszystkie resztki organiczne, czyli: trawa, słoma, opadłe liście, obcięte gałęzie i patyki, chwasty (najlepiej bez nasion), obierki warzyw i owoców (nie cytrusów), kora, trociny, roślinne resztki jedzenia i odpady kuchenne, nawozy naturalne, ale też skorupki po jajkach, fusy po kawie i herbacie (z torebkami), a także popiół z kominka i grilla i niezadrukowany papier i tektura. Aby kompost był najbardziej wartościowy zaleca się jak największą różnorodność kompostowanych resztek organicznych. Odpadki roślinne nie powinny być też chore, ani porażone przez szkodniki. Nie zaleca się kompostować liści dębu, olchy czy orzecha włoskiego ze względu na obecność garbników hamujących rozwój innych organizmów, resztek po cytrusach i innych egzotycznych owocach traktowanych preparatami chemicznymi, zadrukowanego papieru, odchodów zwierząt domowych. Bezwzględnie nie wolno na kompost wrzucać mięsa, ryb, kości, przetworów mlecznych, igieł i pędów cisa (zawierają trujący alkaloid – taksynę), a także gruzu czy kamieni.
fot. 2. Resztki organiczne
Budowa kompostownika
Niezależnie od tego, na jaki kompostownik się zdecydujemy powinien on stanąć w zacienionym i zacisznym miejscu, co wpłynie na ograniczenie parowania wody i wysychanie kompostu.
Kompostować możemy na kilka sposobów:
– w najprostszy sposób, czyli układając pryzmę,
– budując prosty drewniany kompostownik o budowie ażurowej, np. z palet, desek,
– kupić gotowy kompostownik z tworzywa sztucznego, sprawdza się zwłaszcza w małych ogrodach, gdzie nie powstaje dużo resztek biodegradowalnych.
W każdym z tych rozwiązań zasady formowania poszczególnych warstw są takie same. Na początek układamy około 10–20-centymetrową warstwę patyków i gałęzi, które będą pełnić rolę drenażu, a także stanowić warstwę wentylacji powstałego kompostu. Następnie należy wysypać materiał, który będzie pochłaniać wodę i wymywane z górnych warstw substancje organiczne. Najlepiej do tego sprawdzi się ziemia ogrodowa, torf, słoma czy gotowy już kompost. Na górę wrzucamy wszystkie resztki organiczne.
Każdy kompostownik potrzebuje do prawidłowego procesu kompostowania 4 podstawowych składników:
– wody (nawadnianie, zapewnianie wilgoci),
– powietrza (drenaż, przerzucanie warstw),
– azotu (warstwa zielona, resztki roślinne),
– węgla (warstwa brązowa, np. ziemia, torf).
Odpowiedni stosunek objętości resztek zawierających azot i węgiel ma wpływ na prawidłowe procesy zachodzące w kompostowniku. Kompost nie może być za suchy, ani za mokry, w zależności od potrzeb należy go podlać lub przerzucić, co zapobiega gniciu. Istotne jest przerzucanie zawartości kompostu (zaleca się robić to co 2–3 miesiące) i odpowiednie układanie warstwy zielonej i warstwy brązowej. Najlepiej robić to w 30-centymetrowych warstwach przesypywanych ziemią ogrodową. Ponadto wysokość kompostowanych resztek nie powinna przekraczać 1,5 m. Kompostownik powinien być usytuowany na przepuszczalnym podłożu tak, aby mikroorganizmy i dżdżownice, które przyspieszają proces kompostowania, mogły swobodnie przenikać w warstwy organiczne. Używając kompostownika z tworzywa sztucznego, który posiada dno zaleca się wrzucić do środka kilku dżdżownic pozyskanych z ogrodu. Zakładając nowy kompostownik warto dodać gotowy już kompost lub użyć specjalnych preparatów zawierających szczepy mikroorganizmów (dostępne w sklepach ogrodniczych). Składniki te zapewniają odpowiednie warunki do rozkładu materii organicznej, przyspieszając tym powstanie dojrzałego kompostu. Istotnym elementem jest też stopień rozdrobnienia materiału – im bardziej rozdrobniony materiał, tym szybciej przekształci się w wartościowy nawóz. Tempo rozkładu materii organicznej, zależy od jej ilości i użytych materiałów, pory roku, dostępu wody i powietrza. Proces kompostowania jest długotrwały i zazwyczaj dojrzały kompost otrzymamy po około 1,5 roku (pryzma), zapewniając odpowiednie warunki i stosując specjalne preparaty możliwe jest to w 3–4 miesiące. Kompostując w gotowych termokompostownikach dojrzały kompost uzyskamy już nawet w 2 miesiące (kompostowniki te posiadają podwójną warstwę izolacyjną, dzięki czemu utrzymują stałą temperaturę wewnątrz komory – proces rozkładu jest szybszy i może zachodzić także zimą).
Zabiegi, które przyspieszą kompostowanie to:
– rozdrabnianie materiału przeznaczonego do kompostowania,
– odpowiednio częste przerzucanie materii organicznej,
– zapewnienie odpowiedniej wilgotności,
– podlewanie pryzmy wodą z niewielkim dodatkiem nawozu azotowego lub wodą wymieszaną z dojrzałym kompostem,
– dodawanie do kompostownika liści żywokostu lekarskiego,
– stosowanie specjalnych preparatów zawierających szczepionki kompostowe,
– wrzucanie do kompostownika dżdżownic zebranych w ogrodzie,
– podlewanie pryzmy gnojówką z krwawnika pospolitego, kozłka lekarskiego, mniszka pospolitego lub z pokrzywy.
Czarne złoto ogrodników
Kompost jest gotowy, gdy wszystkie jego składniki ulegną rozkładowi i przybiera on formę ciemnobrunatnej, sypkiej lub grudkowatej masy o przyjemnym zapachu ziemi lub ściółki leśnej. Taki kompost opuściły już dżdżownice kompostowe, które wypełniły już swoją rolę przeprowadzając proces humifikacji (przekształcenie materii organicznej w humus – próchnicę). Ogrodnicy nazywają go czarnym złotem, ponieważ nadaje się do nawożenia wszystkich roślin. Kompost stosuje się do nawożenia roślin ogrodowych (warzyw, drzew i krzewów owocowych), roślin ozdobnych, doniczkowych i rabatowych, można nawozić nim nawet trawnik. Kompost można rozsypywać jako ściółkę lub przekopywać z glebą, która uboga w składniki odżywcze staje się żyznym, urodzajnym i bogatym w próchnicę środowiskiem dla wzrostu naszych roślin. Nawóz ten można stosować w dowolnych dawkach, ponieważ nie ma żadnego ryzyka przenawożenia czy skażenia środowiska, wystarczająca jest jednorazowa dawka roczna, ale nic nie stoi na przeszkodzie, aby w razie potrzeby ją zwiększyć. Termin nawożenia nie ma większego znaczenia ponieważ kompost nie jest pokarmem dla roślin, a stanowi pokarm dla organizmów glebowych, które regulują wszystkie procesy zachodzące w glebie (w tym odżywianie roślin). Warto dodać, że regularne stosowanie kompostu sprawia, że ziemia jest żyzna i bogata w próchniczą warstwę gleby, czyli bezcenny humus.
fot. 3. Świeży kompost
Ten rodzaj bio-recyklingu opłaca się wszystkim, człowiekowi, naszemu ogrodowi i środowisku naturalnemu. Warto wspomnieć, że kompostując bioodpady zmniejszmy także rachunki za wywóz śmieci, ponieważ za posiadanie domowego kompostownika stawka za gospodarowanie odpadami komunalnymi jest mniejsza.
Marta Poła, KPODR w Minikowie
Fot. https://pixabay.com/pl/
Opracowano na podstawie:
– https://www.ekologia.pl/dom-i-ogrod/kompost-czarne-zloto-ogrodnikow-jak-zrobic-kompost/,
– https://naszesmieci.mos.gov.pl/materialy/artykuly/58-kompostowanie-jak-zaczac,
– https://www.dziedzictwonatury.pl/artykuly/kompost-czarne-zloto-ogrodnikow/.