{"id":367,"date":"2022-01-20T15:14:07","date_gmt":"2022-01-20T14:14:07","guid":{"rendered":"https:\/\/ekologia.kpodr.pl\/?p=367"},"modified":"2025-09-15T11:18:35","modified_gmt":"2025-09-15T09:18:35","slug":"agroekologia-adaptacja-rolnictwa-do-zmian-klimatu-oparta-na-naturze","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/ekologia.kpodr.pl\/index.php\/2022\/01\/20\/agroekologia-adaptacja-rolnictwa-do-zmian-klimatu-oparta-na-naturze\/","title":{"rendered":"Agroekologia \u2013 adaptacja rolnictwa do zmian klimatu, oparta na naturze"},"content":{"rendered":"

\u00a0<\/span><\/p>\n

Strategia Europejskiego Zielonego \u0141adu i d\u0105\u017cenie Unii do neutralno\u015bci klimatycznej nak\u0142adaj\u0105 na pa\u0144stwa cz\u0142onkowskie i ich obywateli szereg wymog\u00f3w \u015brodowiskowych. Wielu rolnik\u00f3w mo\u017ce si\u0119 z nimi nie zgadza\u0107 twierdz\u0105c, \u017ce s\u0105 zbyt restrykcyjne, ograniczaj\u0105c mo\u017cliwo\u015bci produkcyjne. Jednak\u017ce zagro\u017cenia, jakim ka\u017cdego roku stawiaj\u0105 czo\u0142a (kl\u0119ski suszy, powodzi, utrata \u017cyzno\u015bci gleb) pokazuj\u0105, \u017ce powinni ju\u017c dzi\u015b przestawi\u0107 si\u0119 na nowy racjonalny i d\u0142ugofalowy model gospodarowania zasobami przyrodniczymi oraz odej\u015b\u0107 od idei maksymalizacji produkcji, zanim b\u0119dzie za p\u00f3\u017ano. Indywidualizm w rolnictwie to nie jest dobra droga, zw\u0142aszcza w warunkach globalnego rynku, wzrostu ryzyka zagro\u017ce\u0144 \u015brodowiskowych, a ostatnio pandemii wirusa SARS-CoV-2. O sile rolnictwa w przysz\u0142o\u015bci b\u0119dzie decydowa\u0107 wysoka jako\u015b\u0107 \u017cywno\u015bci oraz skuteczne zrzeszanie si\u0119 rolnik\u00f3w, ale tak\u017ce bazuj\u0105ca na zaufaniu wsp\u00f3\u0142praca z przetw\u00f3rcami, konsumentami i turystami przy wsparciu nauki i doradztwa. Czy sta\u0107 nas na tak\u0105 dojrza\u0142o\u015b\u0107 ponad politycznymi i partykularnymi podzia\u0142ami?<\/strong><\/span><\/p>\n

\"\"<\/p>\n

Zintegrowana produkcja mieszana (ro\u015blinno-zwierz\u0119ca) oraz utrzymywanie zadrzewie\u0144 \u015br\u00f3dpolnych s\u0105 wa\u017cnym elementem agroekologicznego systemu produkcji<\/span><\/strong><\/p>\n

Agroekologia zyska\u0142a na znaczeniu w ostatnich trzech dekadach jako metoda reorganizacji rolnictwa, zapewniaj\u0105ca godne warunki \u017cycia mieszka\u0144com wsi oraz dostarczaj\u0105ca \u015brodowiskowych i zdrowotnych korzy\u015bci rolnikom, jak i konsumentom. Eksperci pracuj\u0105cy na rzecz Organizacji Narod\u00f3w Zjednoczonych, w tym FAO uznaj\u0105, \u017ce agroekologia ma kluczowe znaczenie dla sprawiedliwej transformacji system\u00f3w \u017cywno\u015bciowych \u015bwiata. Komisja Europejska uwa\u017ca agroekologi\u0119 za jedn\u0105 z kluczowych zr\u00f3wnowa\u017conych praktyk realizuj\u0105cych cele Wsp\u00f3lnej Polityki Rolnej, a pa\u0144stwa cz\u0142onkowskie musz\u0105 zapewni\u0107 jej wdro\u017cenie w ramach Plan\u00f3w Strategicznych. Co wi\u0119c dok\u0142adnie oznacza agroekologia, czy jest w\u0142a\u015bciwie rozumiana, jakie s\u0105 problemy z wdra\u017caniem jej zasad w rolnictwie?<\/span><\/p>\n

Jedna z definicji okre\u015bla agroekologi\u0119 jako \u201estosowanie ekologicznych koncepcji i zasad w celu wdro\u017cenia i utrzymania zr\u00f3wnowa\u017conych agroekosystem\u00f3w\u201d (Altieri 1995). Ten sens jest bliski koncepcji rolnictwa ekologicznego, wi\u0119c wiele os\u00f3b uznaje je za poj\u0119cia to\u017csame. Agroekologi\u0119 przyj\u0119\u0142o si\u0119 uwa\u017ca\u0107 od wielu dekad za ekologi\u0119 rolnicz\u0105, w szczeg\u00f3lno\u015bci jest to bardzo widoczne w gronie akademickim uczelni, gdzie rozumiana jest jako \u201enauka badaj\u0105ca wsp\u00f3\u0142zale\u017cno\u015bci mi\u0119dzy \u017cywymi organizmami p\u00f3l uprawnych oraz wp\u0142yw na te wsp\u00f3\u0142zale\u017cno\u015bci zmian siedliska wskutek zabieg\u00f3w melioracyjnych, agrotechnicznych, emisji przemys\u0142owych i ska\u017ce\u0144 komunalnych\u201d (\u017ar\u00f3d\u0142o: Wikipedia). Tym samym zaw\u0119\u017ca si\u0119 j\u0105 do integrowanej ochrony ro\u015blin. Natomiast na poziomie mi\u0119dzynarodowym wyodr\u0119bni\u0142y si\u0119 trzy wymiary agroekologii, odwo\u0142uj\u0105ce si\u0119 do (1) dyscypliny naukowej, (2) technologii rolniczej\/systemu rolniczego i (3) ruchu spo\u0142ecznego. Drugi wymiar odnosi si\u0119 do gospodarowania, ukierunkowanego na ograniczenie nak\u0142ad\u00f3w zewn\u0119trznych, u\u017cycie naturalnych substancji i proces\u00f3w oraz wykorzystanie zasad obiegu zamkni\u0119tego i zr\u00f3\u017cnicowania produkcji. Trzeci wymiar jest wyrazem sprzeciwu drobnych rolnik\u00f3w i konsument\u00f3w przeciwko rolnictwu przemys\u0142owemu i promuje lokalne systemy produkuj\u0105ce \u017cywno\u015b\u0107 wysokiej jako\u015bci, sprawiedliwo\u015b\u0107 spo\u0142eczn\u0105, suwerenno\u015b\u0107 \u017cywno\u015bci (prawo do samostanowienia polityki \u017cywno\u015bciowej), a tak\u017ce prawo do wiedzy i zachowania w\u0142asnej kultury. Ruch ten jest te\u017c cz\u0119sto okre\u015blany jako \u201eagroekologia ch\u0142opska\u201d. Odmienno\u015b\u0107 interpretacji agroekologii przez r\u00f3\u017cne instytucje i pa\u0144stwa oraz przyw\u0142aszczanie nazwy przez wielkie korporacje \u017cywno\u015bciowe spowodowa\u0142y, \u017ce organizacje mi\u0119dzynarodowe podj\u0119\u0142y w ostatnich latach pr\u00f3b\u0119 opracowania sp\u00f3jnej ca\u0142o\u015bciowej koncepcji. Efektem pracy ekspert\u00f3w FAO i HLPE (Wezel 2020) jest sporz\u0105dzenie listy 13 zasad agroekologii: (1) recykling, czyli wytwarzanie energii odnawialnej w gospodarstwach oraz stosowanie zasad obiegu zamkni\u0119tego biomasy i sk\u0142adnik\u00f3w pokarmowych, (2) ograniczenie nak\u0142ad\u00f3w zewn\u0119trznych oraz wzrost samowystarczalno\u015bci gospodarstw, (3) poprawa stanu gleby \u2013 \u017cyzno\u015bci, zawarto\u015bci materii organicznej, (4) zdrowie i dobrostan zwierz\u0105t (5) bior\u00f3\u017cnorodno\u015b\u0107 w skali pola, gospodarstwa i krajobrazu, (6) synergia (zarz\u0105dzanie interakcjami) \u2013 wsp\u00f3\u0142oddzia\u0142ywanie element\u00f3w w systemie rolniczym np. ro\u015blin we wzbogaconym p\u0142odozmianie, drzew i ro\u015blin\/zwierz\u0105t w systemie rolno-le\u015bnym, ro\u015blin i zwierz\u0105t w systemach produkcji mieszanej, (7) zr\u00f3\u017cnicowanie produkcji, (8) wsp\u00f3\u0142tworzenie wiedzy \u2013 oddolne opracowanie innowacji w lokalnych uwarunkowaniach, oparte na transferze wiedzy pomi\u0119dzy rolnikami przy wsp\u00f3\u0142pracy naukowc\u00f3w, doradc\u00f3w i innych interesariuszy (transdyscyplinarno\u015b\u0107), (9) uczestnictwo w \u017cyciu spo\u0142ecznym oraz zapewnienie bezpiecze\u0144stwa \u017cywno\u015bci \u2013 zbudowanie lokalnego systemu \u017cywno\u015bciowego, respektuj\u0105cego prawa spo\u0142eczne oraz dostarczaj\u0105cego wystarczaj\u0105cej, bezpiecznej i od\u017cywczej \u017cywno\u015bci, zaspokajaj\u0105cej potrzeby \u017cywieniowe i preferencje, (10) sprawiedliwo\u015b\u0107 \u2013 r\u00f3wne traktowanie wszystkich podmiot\u00f3w \u0142a\u0144cucha dostaw \u017cywno\u015bci oraz poszanowanie praw w\u0142asno\u015bci intelektualnej, (11) budowanie relacji producent\u00f3w rolnych z konsumentami oznacza budowanie zaufania, tworzenie g\u0119stej sieci dystrybucji \u017cywno\u015bci, kr\u00f3tkich \u0142a\u0144cuch\u00f3w dostaw, (12) zr\u00f3wnowa\u017cone gospodarowanie gruntami i zasobami naturalnymi na obszarach rolnych, (13) partycypacja obywatelska w tworzeniu systemu \u017cywno\u015bciowego.\u00a0\u00a0<\/span><\/p>\n

\"\"<\/p>\n

Bior\u00f3\u017cnorodno\u015b\u0107 i struktura rolna wielu polskich gospodarstw sprzyja agroekologicznemu modelowi produkcji<\/span><\/strong><\/p>\n

Stosowanie si\u0119 do powy\u017cszych zasad pozwala na transformacj\u0119 system\u00f3w rolno-\u017cywno\u015bciowych do modelu zr\u00f3wnowa\u017conego i odpornego na zmiany, ale poniewa\u017c s\u0105 to systemy zdecentralizowane, konkretne dzia\u0142ania adaptacyjne musz\u0105 uwzgl\u0119dnia\u0107 lokalne uwarunkowania \u015brodowiskowe, ekonomiczne i spo\u0142eczne. Poleganie na zewn\u0119trznych opiniach i gotowych rozwi\u0105zaniach producent\u00f3w maszyn i \u015brodk\u00f3w produkcji nie spe\u0142nia ju\u017c swojej roli w takim modelu. Innowacje musz\u0105 mie\u0107 charakter oddolny, inkluzyjny i partycypacyjny, rolnicy powinni mie\u0107 mo\u017cliwo\u015b\u0107 wymiany wiedzy i danych bez ogranicze\u0144 licencyjnych narzucanych przez ich dostawc\u00f3w. Transformacja w kierunku agroekologii mo\u017ce dotyczy\u0107 zar\u00f3wno ma\u0142ych, jak i du\u017cych gospodarstw. Pomimo wielu barier w polskim sektorze rolnym, potencjalnie ograniczaj\u0105cych innowacyjno\u015b\u0107 w warunkach zmian klimatu (niski kapita\u0142 ekonomiczny i ludzki, s\u0142aba konkurencyjno\u015b\u0107, brak zaufania, rozdrobniona struktura agrarna, niska \u015bwiadomo\u015b\u0107 \u015brodowiskowa rolnik\u00f3w i konsument\u00f3w), tradycyjny rodzinny model rolnictwa mo\u017ce okaza\u0107 si\u0119 szans\u0105 na zachowanie zasob\u00f3w naturalnych i zapewnienie bezpiecze\u0144stwa \u017cywno\u015bciowego w nadchodz\u0105cej erze katastrofy klimatycznej.<\/span><\/p>\n

dr Robert Borek
\n<\/span>Instytut Uprawy Nawo\u017cenia i Gleboznawstwa \u2013 Pa\u0144stwowy Instytut Badawczy w Pu\u0142awach
\n<\/span>Fot. R. Borek<\/span><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

\u00a0 Strategia Europejskiego Zielonego \u0141adu i d\u0105\u017cenie Unii do neutralno\u015bci klimatycznej nak\u0142adaj\u0105 na pa\u0144stwa cz\u0142onkowskie i ich obywateli szereg wymog\u00f3w \u015brodowiskowych. Wielu rolnik\u00f3w mo\u017ce si\u0119 z nimi nie zgadza\u0107 twierdz\u0105c, \u017ce s\u0105 zbyt restrykcyjne, ograniczaj\u0105c mo\u017cliwo\u015bci produkcyjne. Jednak\u017ce zagro\u017cenia, jakim ka\u017cdego roku stawiaj\u0105 czo\u0142a (kl\u0119ski suszy, powodzi, utrata \u017cyzno\u015bci gleb) pokazuj\u0105, \u017ce powinni ju\u017c dzi\u015b […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":369,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[120],"tags":[34,35,6],"class_list":["post-367","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-ochrona-srodowiska-artykuly","tag-bioroznorodnosc","tag-ekologia","tag-kpodr"],"blocksy_meta":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/ekologia.kpodr.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/367","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/ekologia.kpodr.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/ekologia.kpodr.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ekologia.kpodr.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ekologia.kpodr.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=367"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/ekologia.kpodr.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/367\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":370,"href":"https:\/\/ekologia.kpodr.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/367\/revisions\/370"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ekologia.kpodr.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media\/369"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/ekologia.kpodr.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=367"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/ekologia.kpodr.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=367"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/ekologia.kpodr.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=367"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}