{"id":2698,"date":"2025-12-01T13:25:51","date_gmt":"2025-12-01T12:25:51","guid":{"rendered":"https:\/\/ekologia.kpodr.pl\/?p=2698"},"modified":"2025-12-01T13:57:42","modified_gmt":"2025-12-01T12:57:42","slug":"zwierzece-sposoby-na-zimno","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/ekologia.kpodr.pl\/index.php\/2025\/12\/01\/zwierzece-sposoby-na-zimno\/","title":{"rendered":"Zwierz\u0119ce sposoby na zimno"},"content":{"rendered":"

Gdy temperatura na dworze spada, ludzie si\u0119gaj\u0105 po ciep\u0142e kurtki, buty i swetry. Mieszkamy w ogrzewanych domach i \u015bpimy pod ko\u0142drami. Mamy te\u017c mo\u017cliwo\u015b\u0107 przygotowania ciep\u0142ych posi\u0142k\u00f3w. Wszystko po to, by jesieni\u0105 i zim\u0105 \u017cy\u0107 komfortowo. A jakie sposoby na zimno maj\u0105 dzikie zwierz\u0119ta?<\/strong><\/p>\n

Polska le\u017cy w strefie klimatu umiarkowanego, kt\u00f3ry charakteryzuje si\u0119 zmienno\u015bci\u0105 p\u00f3r roku. Mieszkaj\u0105ce u nas zwierz\u0119ta by\u0142y wi\u0119c zmuszone do wykszta\u0142cenia w toku ewolucji, szeregu przystosowa\u0144 do zmiennych warunk\u00f3w pogodowych.<\/p>\n

Wraz z nadej\u015bciem ch\u0142odu, zwierz\u0119ta sta\u0142ocieplne, ssaki i ptaki, staj\u0105 przed du\u017cymi wyzwaniami. Jest to okres, w kt\u00f3rym spada dost\u0119pno\u015b\u0107 po\u017cywienia i schronienia. Ni\u017csze temperatury powoduj\u0105, z kolei, \u017ce utrzymanie sta\u0142ej temperatury cia\u0142a staje si\u0119 bardzo kosztowne energetycznie. W efekcie, aby ogrza\u0107 cia\u0142o potrzebna jest wi\u0119ksza ilo\u015b\u0107 kalorii, a pokarmu cz\u0119sto brakuje.<\/p>\n

S\u0105 te\u017c gromady zwierz\u0105t zmiennocieplnych: bezkr\u0119gowce, ryby, p\u0142azy, gady. One te\u017c musz\u0105 znale\u017a\u0107 skuteczne sposoby na przetrwanie zimy, szczeg\u00f3lnie gdy nie maj\u0105 mo\u017cliwo\u015bci na ucieczk\u0119 przed ch\u0142odem.<\/p>\n

A mo\u017ce podr\u00f3\u017c do ciep\u0142ych kraj\u00f3w?<\/p>\n

W\u015br\u00f3d naszych rodzimych przedstawicieli fauny wyr\u00f3\u017cniaj\u0105 si\u0119 ptaki. Cz\u0119\u015b\u0107 gatunk\u00f3w, wraz z nadej\u015bciem jesieni, wybiera podr\u00f3\u017c do cieplejszych rejon\u00f3w \u015bwiata. Znanym zjawiskiem s\u0105 odloty g\u0119si, \u017curawi czy bocian\u00f3w. Ze wzgl\u0119du na prowadzony tryb \u017cycia wyr\u00f3\u017cniamy trzy typy ptak\u00f3w:<\/p>\n

– osiad\u0142e \u2013 przez ca\u0142y rok przebywaj\u0105 na swoim terytorium, w razie potrzeby wykonuj\u0105 lokalne w\u0119dr\u00f3wki, by znale\u017a\u0107 dogodniejsze warunki do \u017cycia. Przyk\u0142adem s\u0105 dzi\u0119cio\u0142y, sowy, sroki, kuropatwy, dzwo\u0144ce;<\/p>\n

– w\u0119drowne \u2013 ptaki, kt\u00f3re wiosn\u0105 i jesieni\u0105 odbywaj\u0105 podr\u00f3\u017ce pomi\u0119dzy l\u0119gowiskami a zimowiskami. Dystanse, jakie pokonuj\u0105 mog\u0105 by\u0107 kr\u00f3tsze, np. z p\u00f3\u0142nocnej do zachodniej Europy (m.in. skowronek, czajka, rudzik). Cz\u0119\u015b\u0107 gatunk\u00f3w odbywa z kolei imponuj\u0105ce podr\u00f3\u017ce, np. z Europy do Afryki. W\u0119druj\u0105 chocia\u017cby: bocian bia\u0142y, jask\u00f3\u0142ka, jerzyk, wilga;<\/p>\n

– koczuj\u0105ce \u2013 to ptaki, kt\u00f3re przemieszczaj\u0105 si\u0119 w miejsca obfituj\u0105ce w pokarm, a po jego wyczerpaniu podejmuj\u0105 kolejn\u0105 podr\u00f3\u017c. Podr\u00f3\u017ce takie nie maj\u0105 zazwyczaj okre\u015blonego kierunku i s\u0105 zale\u017cne od obecnie panuj\u0105cych warunk\u00f3w na s\u0105siaduj\u0105cych siedliskach. Taki tryb \u017cycia prowadz\u0105 np. jemio\u0142uszka czy sikora sosn\u00f3wka.<\/p>\n

Co wa\u017cne, s\u0105 te\u017c takie gatunki, kt\u00f3re przylatuj\u0105, by zim\u0119 sp\u0119dzi\u0107 u nas, gdy\u017c w Polsce panuj\u0105 wtedy \u0142agodniejsze warunki pogodowe. Wymienimy tu gila, jemio\u0142uszk\u0119, nurog\u0119\u015b, s\u00f3jk\u0119 zwyczajn\u0105. Najcz\u0119\u015bciej przylatuj\u0105 do nas ptaki ze Skandynawii oraz p\u00f3\u0142nocnej Azji.<\/p>\n<\/p>\n\n\n

\"\"<\/figure>\n\n\n

Jemio\u0142uszka i owoce jarz\u0119biny<\/em><\/p>\n

Cz\u0119sto wygl\u0105da to tak jakby niekt\u00f3re gatunki pozostawa\u0142y u nas przez ca\u0142y rok. Jednak nie s\u0105 to te same ptaki. Cz\u0119\u015b\u0107 ptak\u00f3w przylatuje do nas z p\u00f3\u0142nocy, a jednocze\u015bnie nasi rodzimi przedstawiciele wybieraj\u0105 w\u0119dr\u00f3wk\u0119 bardziej na po\u0142udnie globu.<\/p>\n

Co wa\u017cne, zanim ptaki wyrusz\u0105 w podr\u00f3\u017c musz\u0105 zgromadzi\u0107 sobie materia\u0142 zapasowy w postaci t\u0142uszczu. B\u0119dzie to bowiem ich zas\u00f3b energetyczny, wydatkowany w czasie ca\u0142ej podr\u00f3\u017cy. W tym celu, wiosn\u0105 i latem, ptaki intensywnie si\u0119 od\u017cywiaj\u0105 i przybieraj\u0105 na masie.<\/p>\n

Zgromad\u017a zapasy<\/p>\n

Spi\u017carnia<\/p>\n

Wiele zwierz\u0105t w obliczu jesieni i zimy zaczyna gromadzi\u0107 zapasy po\u017cywienia. W okresie wiosenno-letnim pokarmu jest pod dostatkiem, warto wi\u0119c go pozbiera\u0107 i przechowa\u0107 na trudniejsze czasy. Przyk\u0142adem jest s\u00f3jka, kt\u00f3ra jesieni\u0105 w r\u00f3\u017cnych miejscach gromadzi zapasy \u017co\u0142\u0119dzi, owoc\u00f3w buka i orzech\u00f3w laskowych. Spi\u017carnie zape\u0142niaj\u0105 r\u00f3wnie\u017c wiewi\u00f3rki (\u017co\u0142\u0119dzie, nasiona, grzyby) czy krety (d\u017cd\u017cownice).<\/p>\n\n\n

\"\"<\/figure>\n\n\n

Wiewi\u00f3rka gromadz\u0105ca zapasy<\/em><\/p>\n

Zapasy \u201epod sk\u00f3r\u0105\u201d<\/p>\n

Zgromadzone zapasy to jedno, ale warto te\u017c indywidualnie przygotowa\u0107 si\u0119 do zimy. W tym celu ptaki zmieniaj\u0105 swoje upierzenie, pojawia si\u0119 u nich wi\u0119cej pi\u00f3r puchowych. U ssak\u00f3w z kolei nast\u0119puje wymiana futra z letniego na zimowe, kt\u00f3re jest znacznie g\u0119\u015bciejsze, o d\u0142u\u017cszych w\u0142osach. Znaczenie ma tu r\u00f3wnie\u017c zgromadzony podsk\u00f3rnie t\u0142uszcz, tworz\u0105cy w parze z pi\u00f3rami czy futrem warstw\u0119 izoluj\u0105c\u0105 przed ch\u0142odem i deszczem. Zmiana futra to te\u017c doskona\u0142a okazja, by lepiej maskowa\u0107 si\u0119 w bia\u0142ym otoczeniu, st\u0105d niekt\u00f3re ssaki, zmieniaj\u0105 kolor sier\u015bci na bia\u0142\u0105 (\u0142asica, gronostaj, zaj\u0105c).\u00a0<\/p>\n\n\n

\"\"<\/figure>\n\n\n\n
\"\"<\/figure>\n\n\n

Zimowe futro lisa<\/em><\/p>\n

Zmie\u0144 diet\u0119<\/p>\n

O ile wiosn\u0105 bez problemu mo\u017cna zdoby\u0107 konkretny rodzaj pokarmu, o tyle jesieni\u0105 i zim\u0105 asortyment dost\u0119pnego po\u017cywienia si\u0119 zmienia. Tym samym cz\u0119\u015b\u0107 zwierz\u0105t przechodzi na inn\u0105 diet\u0119. Przyk\u0142adowo dzi\u0119cio\u0142y latem \u017cywi\u0105 si\u0119 g\u0142\u00f3wnie r\u00f3\u017cnymi owadami, natomiast zim\u0105 zmieniaj\u0105 pokarm na nasiona drzew i krzew\u00f3w. Poniewa\u017c zim\u0105 trudniej o zdobycz, wiele drapie\u017cnik\u00f3w w tym okresie staje si\u0119 padlino\u017cercami. Wi\u0119ksze zwierz\u0119ta ro\u015blino\u017cerne od\u017cywiaj\u0105 si\u0119 kor\u0105 i p\u0119dami drzew.<\/p>\n

Wiele ptak\u00f3w czy gryzoni w poszukiwaniu pokarmu wybiera blisko\u015b\u0107 siedzib ludzkich. Cz\u0142owiek sadzi\u00a0 w swoim otoczeniu ro\u015bliny, kt\u00f3re stanowi\u0105 dla nich doskona\u0142\u0105 baz\u0119 pokarmow\u0105. W mie\u015bcie \u0142atwiej te\u017c o rozmaite kryj\u00f3wki, a zimy w zabudowanej przestrzeni s\u0105 z regu\u0142y \u0142agodniejsze. W s\u0105siedztwie cz\u0142owieka mo\u017cna r\u00f3wnie\u017c zdoby\u0107 pokarm w postaci r\u00f3\u017cnych odpadk\u00f3w. Co wa\u017cne, ludzie coraz cz\u0119\u015bciej samodzielnie dokarmiaj\u0105 zwierz\u0119ta i u\u017cyczaj\u0105 im schronienia.<\/p>\n

Sporo ssak\u00f3w w okresie zimy, przechodzi w swoisty \u201etryb oszcz\u0119dzania energii\u201d. Kuny, poluj\u0105 rzadziej, a wi\u0119cej \u015bpi\u0105 w bezpiecznym i cieplejszym schronieniu. Wydry, kt\u00f3re latem poluj\u0105 g\u0142\u00f3wnie noc\u0105, w czasie zimy robi\u0105 to za dnia.<\/p>\n

W przypadku zimowania ryb, gromadz\u0105 si\u0119 one w miejscach, kt\u00f3re pozostaj\u0105 dobrze natlenione. Ryby w okresie zimowym z regu\u0142y przebywaj\u0105 na du\u017cych g\u0142\u0119boko\u015bciach. Wynika to z faktu, \u017ce woda przy dnie zbiornik\u00f3w wodnych utrzymuje si\u0119 mniej wi\u0119cej w sta\u0142ej temperaturze, tj. 4\u00b0C. Ponadto, woda przydenna zazwyczaj nie miesza si\u0119, co zapewnia stabilniejsze warunki do bytowania ryb, a to nie wymusza na nich nadmiernej aktywno\u015bci.<\/p>\n

Zr\u00f3b sobie d\u0142u\u017csz\u0105 drzemk\u0119<\/p>\n

Sen zimowy, hibernacja i diapauza to kolejne strategie przetrwania u r\u00f3\u017cnych grup zwierz\u0105t. Zanim zwierz\u0119ta zapadn\u0105 w sen, musz\u0105 zgromadzi\u0107 sobie rezerwy energetyczne w postaci t\u0142uszczu. W tym celu intensywnie \u017ceruj\u0105 latem i jesieni\u0105. Niezb\u0119dny jest te\u017c wyb\u00f3r odpowiedniego schronienia, by w nim bezpiecznie przeczeka\u0107 do wiosny. Idealnie nadaj\u0105 si\u0119 do tego nory, rozpadliny, pnie drzew, jaskinie, grubsze warstwy runa i podszytu. Doskona\u0142ym sposobem jest te\u017c ukrycie si\u0119 pod grub\u0105 warstw\u0105 pokrywy \u015bnie\u017cnej, kt\u00f3ra stanowi doskona\u0142\u0105 warstw\u0119 termoizolacyjn\u0105, jak i kryj\u00f3wk\u0119.<\/p>\n

R\u00f3\u017cnica polega natomiast na rodzaju snu. Borsuk, jenot lub nied\u017awied\u017a zapadaj\u0105 w sen zimowy. Jest to dosy\u0107 p\u0142ytki sen, w trakcie kt\u00f3rego zwierz\u0119ta nieznacznie obni\u017caj\u0105 temperatur\u0119 swojego cia\u0142a, a tempo ich metabolizmu obni\u017ca si\u0119. Sen zimowy mo\u017ce by\u0107 okresowo przerywany. W tym czasie zwierz\u0119ta \u017ceruj\u0105, zaspokajaj\u0105 pragnienie, po czym powracaj\u0105 do snu. Je\u015bli warunki s\u0105 dogodne, a po\u017cywienie dost\u0119pne, przerwy w \u015bnie mog\u0105 si\u0119 wyd\u0142u\u017ca\u0107.<\/p>\n

Hibernuj\u0105 gady, p\u0142azy, nietoperze, \u015bwistaki i je\u017ce. W tym przypadku mamy do czynienia z du\u017cym spowolnieniem tempa metabolizmu. Ilo\u015b\u0107 oddech\u00f3w u tych zwierz\u0105t spada do kilku na minut\u0119. Znacznie obni\u017ca si\u0119 te\u017c temperatura ich cia\u0142a (nawet do 1\u20132\u00b0C u nietoperzy i je\u017cy), spada cz\u0119stotliwo\u015b\u0107 uderze\u0144 serca, np. u nietoperza z 450 do oko\u0142o 15\/min., u je\u017ca ze 180 do 20\/min. Co istotne, wybudzenie z takiego letargu kosztuje zwierz\u0119 bardzo du\u017co energii, dlatego te\u017c hibernuj\u0105ce zwierz\u0119ta wybudzaj\u0105 si\u0119 rzadziej od tych praktykuj\u0105cych sen zimowy.<\/p>\n

Specyficznym sposobem na przeczekanie niekorzystnych warunk\u00f3w siedliskowych jest diapauza. Jest to zahamowanie wzrostu i rozwoju osobniczego. M\u00f3wimy o tym zjawisku g\u0142\u00f3wnie w odniesieniu do owad\u00f3w. Najcz\u0119\u015bciej ma ona miejsce mi\u0119dzy cyklami \u017cyciowymi i zwi\u0105zana jest z przeobra\u017ceniem. Przyk\u0142adem s\u0105 owady zimuj\u0105ce w formie jaj, larw czy te\u017c poczwarek. W letarg zapadaj\u0105 te\u017c osobniki doros\u0142e \u2013 forma imago. Diapauza w okresie letnim nazywana jest estywacj\u0105, w okresie zimowym \u2013 hibernacj\u0105.<\/p>\n

Jak widzimy zwierz\u0119ta maj\u0105 szereg praktycznych i sprawdzonych sposob\u00f3w na radzenie sobie z ch\u0142odnym wiatrem, deszczem czy mrozem. Ka\u017cdy gatunek ma w tym przypadku dos\u0142ownie \u201ezakodowan\u0105\u201d w genach taktyk\u0119, kt\u00f3r\u0105 wykorzystuje instynktownie. Warto jednak pami\u0119ta\u0107, \u017ce my r\u00f3wnie\u017c mo\u017cemy wspom\u00f3c dzikie zwierz\u0119ta w czasie zimy. Najlepsz\u0105 form\u0105 jest ich dokarmianie, oczywi\u015bcie w spos\u00f3b w\u0142a\u015bciwy i przemy\u015blany. W tym obszarze dzia\u0142aj\u0105 m.in. przyrodnicy i le\u015bnicy, dbaj\u0105cy o zwierz\u0119ta w lasach czy parkach. My\u015bl\u0119, \u017ce temat dokarmiania zwierz\u0105t warto poruszy\u0107 szerzej w oddzielnym artykule.<\/p>\n

Lidia Saganowska, KPODR\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0<\/p>\n

Fot. Pixabay.com\/pl<\/p>\n

Opracowano na podstawie:<\/p>\n

\u2013 Heinrich B., Zimowy \u015bwiat. Jak zwierz\u0119ta radz\u0105 sobie z zimnem, wyd. Czarne, Wo\u0142owiec 2019,<\/p>\n

\u2013 https:\/\/www.ekologia.pl\/srodowisko\/poznajmy-zwierzece-sposoby-na-zimno\/,<\/p>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Gdy temperatura na dworze spada, ludzie si\u0119gaj\u0105 po ciep\u0142e kurtki, buty i swetry. Mieszkamy w ogrzewanych domach i \u015bpimy pod ko\u0142drami. Mamy te\u017c mo\u017cliwo\u015b\u0107 przygotowania ciep\u0142ych posi\u0142k\u00f3w. Wszystko po to, by jesieni\u0105 i zim\u0105 \u017cy\u0107 komfortowo. A jakie sposoby na zimno maj\u0105 dzikie zwierz\u0119ta? Polska le\u017cy w strefie klimatu umiarkowanego, kt\u00f3ry charakteryzuje si\u0119 zmienno\u015bci\u0105 p\u00f3r […]<\/p>\n","protected":false},"author":3,"featured_media":2700,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[36,118,120],"tags":[],"class_list":["post-2698","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-aktualnosci","category-artykuly","category-ochrona-srodowiska-artykuly"],"blocksy_meta":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/ekologia.kpodr.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/2698","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/ekologia.kpodr.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/ekologia.kpodr.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ekologia.kpodr.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/3"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ekologia.kpodr.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=2698"}],"version-history":[{"count":3,"href":"https:\/\/ekologia.kpodr.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/2698\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":2705,"href":"https:\/\/ekologia.kpodr.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/2698\/revisions\/2705"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ekologia.kpodr.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media\/2700"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/ekologia.kpodr.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=2698"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/ekologia.kpodr.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=2698"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/ekologia.kpodr.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=2698"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}