{"id":2326,"date":"2025-09-24T14:34:26","date_gmt":"2025-09-24T12:34:26","guid":{"rendered":"https:\/\/ekologia.kpodr.pl\/?p=2326"},"modified":"2025-09-24T14:35:31","modified_gmt":"2025-09-24T12:35:31","slug":"kompost-bogactwo-plynace-z-natury-i-forma-recyklingu","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/ekologia.kpodr.pl\/index.php\/2025\/09\/24\/kompost-bogactwo-plynace-z-natury-i-forma-recyklingu\/","title":{"rendered":"Kompost \u2013 bogactwo p\u0142yn\u0105ce z natury i forma recyklingu"},"content":{"rendered":"

Kompost to naw\u00f3z organiczny powsta\u0142y g\u0142\u00f3wnie z resztek ro\u015blinnych. Kompostowanie to tlenowy rozk\u0142ad (butwienie) materii organicznej zachodz\u0105cy dzi\u0119ki pracy mikroorganizm\u00f3w glebowych. Jest to doskona\u0142y spos\u00f3b na zagospodarowanie i recykling powsta\u0142ych w domu i ogrodzie odpad\u00f3w ro\u015blinnych, daj\u0105cy darmowy, przyjazny \u015brodowisku, naturalny naw\u00f3z.<\/p>\n

\u015awietnie u\u017cy\u017ania i napowietrza gleb\u0119, wzbogacaj\u0105c j\u0105 w cenne sk\u0142adniki pokarmowe oraz pr\u00f3chnic\u0119. Wymieszany z gleb\u0105 lub zastosowany jako \u015bci\u00f3\u0142ka jest dla ro\u015blin cennym \u017ar\u00f3d\u0142em sk\u0142adnik\u00f3w pokarmowych takich jak azot, potas czy fosfor. W\u0142a\u015bciwo\u015bci gleby ulegaj\u0105 poprawie, co zapewnia lepsze warunki do wzrostu i rozwoju ro\u015blin. Kompost pobudza aktywno\u015b\u0107 mikrobiologiczn\u0105 gleby, poprawia w\u0142a\u015bciwo\u015bci sorpcyjne, przez co woda jest lepiej wch\u0142aniana i magazynowana. W przeciwie\u0144stwie do obornika czy nawoz\u00f3w mineralnych, przy kompo\u015bcie nie ma ryzyka przenawo\u017cenia czy ska\u017cenia \u015brodowiska, ponadto jest odpowiedni dla wszystkich ro\u015blin. Polecany jest do stosowania na dzia\u0142kach, w ogrodach i w rolnictwie ekologicznym.<\/p>\n\n\n

\"\"<\/figure>\n\n\n

fot.1 Drewniany kompostownik<\/p>\n

Bio-recykling<\/p>\n

Dzi\u0119ki kompostowaniu unikniemy konieczno\u015bci wyrzucania resztek ro\u015blinnych, zmniejszaj\u0105c ilo\u015b\u0107 odpad\u00f3w organicznych, kt\u00f3re zalega\u0142yby na sk\u0142adowiskach odpad\u00f3w. Recykling resztek organicznych jest jednocze\u015bnie tanim sposobem na wyprodukowanie naturalnego nawozu. Do kompostowania nadaj\u0105 si\u0119 wszystkie resztki organiczne, czyli: trawa, s\u0142oma, opad\u0142e li\u015bcie, obci\u0119te ga\u0142\u0119zie i patyki, chwasty (najlepiej bez nasion), obierki warzyw i owoc\u00f3w (nie cytrus\u00f3w), kora, trociny, ro\u015blinne resztki jedzenia i odpady kuchenne, nawozy naturalne, ale te\u017c skorupki po jajkach, fusy po kawie i herbacie (z torebkami), a tak\u017ce popi\u00f3\u0142 z kominka i grilla i niezadrukowany papier i tektura. Aby kompost by\u0142 najbardziej warto\u015bciowy zaleca si\u0119 jak najwi\u0119ksz\u0105 r\u00f3\u017cnorodno\u015b\u0107 kompostowanych resztek organicznych. Odpadki ro\u015blinne nie powinny by\u0107 te\u017c chore, ani pora\u017cone przez szkodniki. Nie zaleca si\u0119 kompostowa\u0107 li\u015bci d\u0119bu, olchy czy orzecha w\u0142oskiego ze wzgl\u0119du na obecno\u015b\u0107 garbnik\u00f3w hamuj\u0105cych rozw\u00f3j innych organizm\u00f3w, resztek po cytrusach i innych egzotycznych owocach traktowanych preparatami chemicznymi, zadrukowanego papieru, odchod\u00f3w zwierz\u0105t domowych. Bezwzgl\u0119dnie nie wolno na kompost wrzuca\u0107 mi\u0119sa, ryb, ko\u015bci, przetwor\u00f3w mlecznych, igie\u0142 i p\u0119d\u00f3w cisa (zawieraj\u0105 truj\u0105cy alkaloid \u2013 taksyn\u0119), a tak\u017ce gruzu czy kamieni.<\/p>\n\n\n

\"\"<\/figure>\n\n\n

fot. 2. Resztki organiczne<\/p>\n

Budowa kompostownika<\/p>\n

Niezale\u017cnie od tego, na jaki kompostownik si\u0119 zdecydujemy powinien on stan\u0105\u0107 w zacienionym i zacisznym miejscu, co wp\u0142ynie na ograniczenie parowania wody i wysychanie kompostu.<\/p>\n

Kompostowa\u0107 mo\u017cemy na kilka sposob\u00f3w:<\/p>\n

– w najprostszy spos\u00f3b, czyli uk\u0142adaj\u0105c pryzm\u0119,<\/p>\n

– buduj\u0105c prosty drewniany kompostownik o budowie a\u017curowej, np. z palet, desek,<\/p>\n

– kupi\u0107 gotowy kompostownik z tworzywa sztucznego, sprawdza si\u0119 zw\u0142aszcza w ma\u0142ych ogrodach, gdzie nie powstaje du\u017co resztek biodegradowalnych.<\/p>\n

W ka\u017cdym z tych rozwi\u0105za\u0144 zasady formowania poszczeg\u00f3lnych warstw s\u0105 takie same. Na pocz\u0105tek uk\u0142adamy oko\u0142o 10\u201320-centymetrow\u0105 warstw\u0119 patyk\u00f3w i ga\u0142\u0119zi, kt\u00f3re b\u0119d\u0105 pe\u0142ni\u0107 rol\u0119 drena\u017cu, a tak\u017ce stanowi\u0107 warstw\u0119 wentylacji powsta\u0142ego kompostu. Nast\u0119pnie nale\u017cy wysypa\u0107 materia\u0142, kt\u00f3ry b\u0119dzie poch\u0142ania\u0107 wod\u0119 i wymywane z g\u00f3rnych warstw substancje organiczne. Najlepiej do tego sprawdzi si\u0119 ziemia ogrodowa, torf, s\u0142oma czy gotowy ju\u017c kompost. Na g\u00f3r\u0119 wrzucamy wszystkie resztki organiczne.<\/p>\n

Ka\u017cdy kompostownik potrzebuje do prawid\u0142owego procesu kompostowania 4 podstawowych sk\u0142adnik\u00f3w:<\/p>\n

– wody (nawadnianie, zapewnianie wilgoci),<\/p>\n

– powietrza (drena\u017c, przerzucanie warstw),<\/p>\n

– azotu (warstwa zielona, resztki ro\u015blinne),<\/p>\n

– w\u0119gla (warstwa br\u0105zowa, np. ziemia, torf).<\/p>\n

Odpowiedni stosunek obj\u0119to\u015bci resztek zawieraj\u0105cych azot i w\u0119giel ma wp\u0142yw na prawid\u0142owe procesy zachodz\u0105ce w kompostowniku. Kompost nie mo\u017ce by\u0107 za suchy, ani za mokry, w zale\u017cno\u015bci od potrzeb nale\u017cy go podla\u0107 lub przerzuci\u0107, co zapobiega gniciu. Istotne jest przerzucanie zawarto\u015bci kompostu (zaleca si\u0119 robi\u0107 to co 2\u20133 miesi\u0105ce) i odpowiednie uk\u0142adanie warstwy zielonej i warstwy br\u0105zowej. Najlepiej robi\u0107 to w 30-centymetrowych warstwach przesypywanych ziemi\u0105 ogrodow\u0105. Ponadto wysoko\u015b\u0107 kompostowanych resztek nie powinna przekracza\u0107 1,5 m. Kompostownik powinien by\u0107 usytuowany na przepuszczalnym pod\u0142o\u017cu tak, aby mikroorganizmy i d\u017cd\u017cownice, kt\u00f3re przyspieszaj\u0105 proces kompostowania, mog\u0142y swobodnie przenika\u0107 w warstwy organiczne. U\u017cywaj\u0105c kompostownika z tworzywa sztucznego, kt\u00f3ry posiada dno zaleca si\u0119 wrzuci\u0107 do \u015brodka kilku d\u017cd\u017cownic pozyskanych z ogrodu. Zak\u0142adaj\u0105c nowy kompostownik warto doda\u0107 gotowy ju\u017c kompost lub u\u017cy\u0107 specjalnych preparat\u00f3w zawieraj\u0105cych szczepy mikroorganizm\u00f3w (dost\u0119pne w sklepach ogrodniczych). Sk\u0142adniki te zapewniaj\u0105 odpowiednie warunki do rozk\u0142adu materii organicznej, przyspieszaj\u0105c tym powstanie dojrza\u0142ego kompostu. Istotnym elementem jest te\u017c stopie\u0144 rozdrobnienia materia\u0142u \u2013 im bardziej rozdrobniony materia\u0142, tym szybciej przekszta\u0142ci si\u0119 w warto\u015bciowy naw\u00f3z. Tempo rozk\u0142adu materii organicznej, zale\u017cy od jej ilo\u015bci i u\u017cytych materia\u0142\u00f3w, pory roku, dost\u0119pu wody i powietrza. Proces kompostowania jest d\u0142ugotrwa\u0142y i zazwyczaj dojrza\u0142y kompost otrzymamy po oko\u0142o 1,5 roku (pryzma), zapewniaj\u0105c odpowiednie warunki i stosuj\u0105c specjalne preparaty mo\u017cliwe jest to w 3\u20134 miesi\u0105ce. Kompostuj\u0105c w gotowych termokompostownikach dojrza\u0142y kompost uzyskamy ju\u017c nawet w 2 miesi\u0105ce (kompostowniki te posiadaj\u0105 podw\u00f3jn\u0105 warstw\u0119 izolacyjn\u0105, dzi\u0119ki czemu utrzymuj\u0105 sta\u0142\u0105 temperatur\u0119 wewn\u0105trz komory \u2013 proces rozk\u0142adu jest szybszy i mo\u017ce zachodzi\u0107 tak\u017ce zim\u0105).<\/p>\n

Zabiegi, kt\u00f3re przyspiesz\u0105 kompostowanie to:<\/p>\n

– rozdrabnianie materia\u0142u przeznaczonego do kompostowania,<\/p>\n

– odpowiednio cz\u0119ste przerzucanie materii organicznej,<\/p>\n

– zapewnienie odpowiedniej wilgotno\u015bci,<\/p>\n

– podlewanie pryzmy wod\u0105 z niewielkim dodatkiem nawozu azotowego lub wod\u0105 wymieszan\u0105 z dojrza\u0142ym kompostem,<\/p>\n

– dodawanie do kompostownika li\u015bci \u017cywokostu lekarskiego,<\/p>\n

– stosowanie specjalnych preparat\u00f3w zawieraj\u0105cych szczepionki kompostowe,<\/p>\n

– wrzucanie do kompostownika d\u017cd\u017cownic zebranych w ogrodzie,<\/p>\n

– podlewanie pryzmy gnoj\u00f3wk\u0105 z krwawnika pospolitego, koz\u0142ka lekarskiego, mniszka pospolitego lub z pokrzywy.<\/p>\n

Czarne z\u0142oto ogrodnik\u00f3w<\/p>\n

Kompost jest gotowy, gdy wszystkie jego sk\u0142adniki ulegn\u0105 rozk\u0142adowi i przybiera on form\u0119 ciemnobrunatnej, sypkiej lub grudkowatej masy o przyjemnym zapachu ziemi lub \u015bci\u00f3\u0142ki le\u015bnej. Taki kompost opu\u015bci\u0142y ju\u017c d\u017cd\u017cownice kompostowe, kt\u00f3re wype\u0142ni\u0142y ju\u017c swoj\u0105 rol\u0119 przeprowadzaj\u0105c proces humifikacji (przekszta\u0142cenie materii organicznej w humus \u2013 pr\u00f3chnic\u0119). Ogrodnicy nazywaj\u0105 go czarnym z\u0142otem, poniewa\u017c nadaje si\u0119 do nawo\u017cenia wszystkich ro\u015blin. Kompost stosuje si\u0119 do nawo\u017cenia ro\u015blin ogrodowych (warzyw, drzew i krzew\u00f3w owocowych), ro\u015blin ozdobnych, doniczkowych i rabatowych, mo\u017cna nawozi\u0107 nim nawet trawnik. Kompost mo\u017cna rozsypywa\u0107 jako \u015bci\u00f3\u0142k\u0119 lub przekopywa\u0107 z gleb\u0105, kt\u00f3ra uboga w sk\u0142adniki od\u017cywcze staje si\u0119 \u017cyznym, urodzajnym i bogatym w pr\u00f3chnic\u0119 \u015brodowiskiem dla wzrostu naszych ro\u015blin. Naw\u00f3z ten mo\u017cna stosowa\u0107 w dowolnych dawkach, poniewa\u017c nie ma \u017cadnego ryzyka przenawo\u017cenia czy ska\u017cenia \u015brodowiska, wystarczaj\u0105ca jest jednorazowa dawka roczna, ale nic nie stoi na przeszkodzie, aby w razie potrzeby j\u0105 zwi\u0119kszy\u0107. Termin nawo\u017cenia nie ma wi\u0119kszego znaczenia poniewa\u017c kompost nie jest pokarmem dla ro\u015blin, a stanowi pokarm dla organizm\u00f3w glebowych, kt\u00f3re reguluj\u0105 wszystkie procesy zachodz\u0105ce w glebie (w tym od\u017cywianie ro\u015blin). Warto doda\u0107, \u017ce regularne\u00a0stosowanie kompostu\u00a0sprawia, \u017ce ziemia jest \u017cyzna i bogata w pr\u00f3chnicz\u0105 warstw\u0119 gleby, czyli bezcenny humus.\u00a0<\/p>\n\n\n

\"\"<\/figure>\n\n\n

fot. 3. \u015awie\u017cy kompost<\/p>\n

Ten rodzaj bio-recyklingu op\u0142aca si\u0119 wszystkim, cz\u0142owiekowi, naszemu ogrodowi i \u015brodowisku naturalnemu. Warto wspomnie\u0107, \u017ce kompostuj\u0105c bioodpady zmniejszmy tak\u017ce rachunki za wyw\u00f3z \u015bmieci, poniewa\u017c za posiadanie domowego kompostownika stawka za gospodarowanie odpadami komunalnymi jest mniejsza.<\/p>\n

\u00a0<\/p>\n

Marta Po\u0142a, KPODR w Minikowie<\/p>\n

Fot. https:\/\/pixabay.com\/pl\/<\/p>\n

Opracowano na podstawie:<\/p>\n

\u2013 https:\/\/www.ekologia.pl\/dom-i-ogrod\/kompost-czarne-zloto-ogrodnikow-jak-zrobic-kompost\/,<\/p>\n

\u2013 https:\/\/naszesmieci.mos.gov.pl\/materialy\/artykuly\/58-kompostowanie-jak-zaczac,<\/p>\n

\u2013 https:\/\/www.dziedzictwonatury.pl\/artykuly\/kompost-czarne-zloto-ogrodnikow\/.<\/p>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Kompost to naw\u00f3z organiczny powsta\u0142y g\u0142\u00f3wnie z resztek ro\u015blinnych. Kompostowanie to tlenowy rozk\u0142ad (butwienie) materii organicznej zachodz\u0105cy dzi\u0119ki pracy mikroorganizm\u00f3w glebowych. Jest to doskona\u0142y spos\u00f3b na zagospodarowanie i recykling powsta\u0142ych w domu i ogrodzie odpad\u00f3w ro\u015blinnych, daj\u0105cy darmowy, przyjazny \u015brodowisku, naturalny naw\u00f3z. \u015awietnie u\u017cy\u017ania i napowietrza gleb\u0119, wzbogacaj\u0105c j\u0105 w cenne sk\u0142adniki pokarmowe oraz pr\u00f3chnic\u0119. […]<\/p>\n","protected":false},"author":3,"featured_media":2327,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[121,36,120],"tags":[],"class_list":["post-2326","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-gospodarka-odpadami-artykuly","category-aktualnosci","category-ochrona-srodowiska-artykuly"],"blocksy_meta":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/ekologia.kpodr.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/2326","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/ekologia.kpodr.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/ekologia.kpodr.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ekologia.kpodr.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/3"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ekologia.kpodr.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=2326"}],"version-history":[{"count":2,"href":"https:\/\/ekologia.kpodr.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/2326\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":2331,"href":"https:\/\/ekologia.kpodr.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/2326\/revisions\/2331"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ekologia.kpodr.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media\/2327"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/ekologia.kpodr.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=2326"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/ekologia.kpodr.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=2326"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/ekologia.kpodr.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=2326"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}